Hiểu Biết Công Nghệ: Kỹ Năng Tăng Trưởng Thứ 3 Toàn Cầu Đến 2030 Theo WEF

Cùng một phần mềm, cùng một bảng số liệu, cùng một buổi họp trực tuyến: Có người xử lý gọn trong mười phút, có người mất cả buổi chiều mà vẫn không chắc mình làm đúng. Khoảng cách ấy hiếm khi nằm ở chuyên môn hay bằng cấp, mà nằm ở một kỹ năng ít được gọi tên: Hiểu biết công nghệ.

Tiếp nối loạt bài về Top 10 kỹ năng tăng trưởng nhanh nhất đến năm 2030, CareerViet phân tích kỹ năng đứng vị trí thứ 3, Hiểu biết công nghệ, cùng cách rèn luyện thực tế cho người đi làm không thuộc khối kỹ thuật.

Theo báo cáo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Hiểu biết công nghệ (Technological literacy) là kỹ năng tăng trưởng nhanh thứ 3 toàn cầu, đứng sau AI & Big Data và Mạng lưới & An ninh mạng. Khác với hai kỹ năng chuyên sâu kể trên, đây là năng lực nền tảng mà gần như mọi vị trí đều cần, từ nhân sự, marketing, kế toán đến vận hành. Vậy kỹ năng này gồm những gì, vì sao doanh nghiệp ngày càng coi trọng và người đi làm nên bắt đầu từ đâu? CareerViet sẽ giải đáp trong bài viết dưới đây.

Hiểu biết công nghệ là gì?

Hiểu biết công nghệ là khả năng hiểu, lựa chọn và sử dụng công nghệ số một cách hiệu quả, an toàn trong công việc, đồng thời nhận biết giới hạn, rủi ro của công cụ và thích nghi khi công nghệ thay đổi. Kỹ năng này không đòi hỏi biết lập trình.

Nói cách khác, đây là lớp nền của bộ ba kỹ năng công nghệ trong Top 10 của WEF. Khi đã dùng thành thạo công cụ số hằng ngày, người đi làm sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp cận AI & Big Data hay nhận diện rủi ro về an ninh mạng. Với người làm ngành IT, hiểu biết công nghệ là điểm xuất phát. Với người làm các ngành còn lại, đây là điều kiện để theo kịp cách công việc đang được vận hành.

Hiểu biết công nghệ: Kỹ năng tăng trưởng nhanh thứ 3 theo WEF 2025

Cùng với AI & Big Data và Mạng lưới & An ninh mạng, Hiểu biết công nghệ tạo thành nhóm 3 kỹ năng tăng tốc nhanh nhất của WEF trong giai đoạn 2025 - 2030. Tính theo mức tăng ròng trên toàn bộ doanh nghiệp tham gia khảo sát, khoảng 68% doanh nghiệp kỳ vọng tầm quan trọng của Hiểu biết công nghệ sẽ tăng, so với 87% của AI & Big Data và 70% của Mạng lưới & An ninh mạng.

Đây không chỉ là kỹ năng "đang lên" mà còn là kỹ năng cốt lõi ngay ở hiện tại: khoảng 51% nhà tuyển dụng toàn cầu xem Hiểu biết công nghệ là kỹ năng cốt lõi của lực lượng lao động. Bức tranh chung của báo cáo giải thích vì sao:

• Khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi hoặc lỗi thời trong giai đoạn 2025 - 2030.
• 63% doanh nghiệp coi khoảng cách kỹ năng là rào cản lớn nhất đối với quá trình chuyển đổi của chính họ.
• Khoảng một nửa doanh nghiệp dự định tái cấu trúc hoạt động để tận dụng cơ hội từ công nghệ, và 77% có kế hoạch đào tạo nâng cao kỹ năng cho nhân sự.

Những con số này cho thấy doanh nghiệp không chỉ cần người giỏi chuyên môn, mà cần người đủ nhanh để làm quen với công cụ mới mỗi khi quy trình thay đổi.

Vì sao doanh nghiệp ngày càng cần Hiểu biết công nghệ ở mọi vị trí?

Hiểu biết công nghệ trở thành yêu cầu phổ biến nhờ ba lực đẩy: công cụ số đã len vào mọi quy trình, công cụ thay đổi nhanh hơn tốc độ đào tạo và doanh nghiệp cần người biết lựa chọn, sử dụng công nghệ đúng cách thay vì chỉ thao tác theo hướng dẫn.

• Công cụ số có mặt trong mọi quy trình: Từ phần mềm quản lý khách hàng (CRM), hệ thống quản lý tuyển dụng (ATS) đến phần mềm kế toán và nền tảng cộng tác, gần như phòng ban nào cũng vận hành qua công cụ số. Một người thao tác chậm hoặc sai có thể kéo chậm cả quy trình của đội nhóm.
• Công cụ thay đổi nhanh hơn thời gian đào tạo: Tính năng mới, giao diện mới và AI tích hợp liên tục xuất hiện trong các phần mềm quen thuộc. Vì vậy, khả năng tự học công cụ mới quan trọng hơn việc thuộc lòng thao tác trên một phần mềm cụ thể.
• Doanh nghiệp cần người hiểu để dùng đúng: Biết dùng công cụ là chưa đủ. Người đi làm còn cần biết công cụ nào phù hợp với việc đang làm, dữ liệu đưa vào có an toàn không và kết quả đầu ra có đáng tin không. Đây cũng là điểm giao thoa với kỹ năng nhận biết giới hạn của AI trong bài về AI & Big Data và nhận thức bảo mật trong bài về Mạng lưới & An ninh mạng.

Kỹ năng Hiểu biết công nghệ cụ thể gồm những gì?

Giống hai kỹ năng công nghệ đứng trước, Hiểu biết công nghệ cũng có nhiều cấp độ. Mỗi vị trí chỉ cần đạt cấp độ phù hợp với vai trò của mình:

Cấp độ	Ai cần và cần gì
Sử dụng công cụ số thành thạo (căn bản)	Mọi vị trí: thành thạo email, bộ công cụ văn phòng (Word, Excel hoặc Google Workspace), họp trực tuyến, nền tảng cộng tác và quản lý công việc; biết tìm kiếm, sắp xếp và chia sẻ thông tin trên môi trường số.
Hiểu cách công nghệ vận hành và đánh giá công cụ (trung cấp)	Chuyên viên, trưởng nhóm: nắm các khái niệm nền như điện toán đám mây, dữ liệu, tự động hóa quy trình; biết chọn công cụ phù hợp, trao đổi rõ yêu cầu với đội IT hoặc nhà cung cấp và nhận diện rủi ro dữ liệu.
Dẫn dắt ứng dụng công nghệ (nâng cao)	Quản lý, lãnh đạo: đánh giá hiệu quả đầu tư công nghệ, dẫn dắt đội nhóm thay đổi quy trình, xây dựng văn hóa học công nghệ. Ví dụ ở bộ phận nhân sự: lựa chọn và triển khai hệ thống ATS cho toàn đội tuyển dụng.

Với phần lớn người đi làm, việc thành thạo hai cấp độ đầu đã tạo ra khác biệt rõ rệt về hiệu suất. Cấp độ nâng cao thường gắn với vai trò quản lý và lãnh đạo.

Hiểu biết công nghệ quan trọng thế nào với từng nhóm công việc tại Việt Nam?

Theo Hướng dẫn lương 2026 của Manpower Việt Nam, nhu cầu nhân sự phục vụ chuyển đổi số tăng mạnh ở tất cả các ngành. Trong khi đó, theo tổng hợp của Tạp chí Công Thương, dù gần 80% dân số Việt Nam đã dùng internet và điện thoại, nguồn nhân lực vẫn thiếu đội ngũ có kỹ năng số chuyên sâu. Điều này cho thấy biết dùng thiết bị khác với hiểu biết công nghệ trong công việc, và khoảng cách đó chính là cơ hội cho người chủ động rèn luyện.

Một số ví dụ về cách kỹ năng này thể hiện ở từng nhóm công việc:

• Nhân sự - Tuyển dụng: Vận hành ATS, đọc dashboard tuyển dụng, ứng dụng công cụ tự động hóa trong sàng lọc hồ sơ và sắp xếp lịch phỏng vấn.
• Marketing - Truyền thông: Vận hành hệ thống quản trị nội dung (CMS), công cụ phân tích website, nền tảng mạng xã hội và công cụ thiết kế.
• Kế toán - Tài chính: Sử dụng phần mềm kế toán, bảng tính nâng cao, hóa đơn điện tử và báo cáo tự động.
• Kinh doanh - Chăm sóc khách hàng: Làm việc với CRM, công cụ trò chuyện đa kênh và quy trình theo dõi khách hàng tự động.
• Sản xuất - Vận hành: Sử dụng hệ thống quản lý kho, phần mềm hoạch định nguồn lực (ERP) và thiết bị kết nối dữ liệu.

Lưu ý: Các ví dụ trên mang tính minh họa theo thực tế công việc, không phải số liệu khảo sát của WEF.

Làm sao để rèn luyện Hiểu biết công nghệ, kể cả khi không làm IT?

Người đi làm nên bắt đầu từ chính các công cụ đang dùng hằng ngày, sau đó mở rộng dần sang các khái niệm nền và công cụ mới. Cách tiếp cận từng bước giúp xây nền tảng chắc mà không cần đổi ngành.

• Khai thác hết công cụ đang dùng hằng ngày: Dành thời gian tìm hiểu phím tắt, hàm nâng cao và tính năng tự động hóa trong những công cụ như Excel, Google Sheets hay nền tảng quản lý công việc. Mỗi tính năng nắm thêm là thời gian được tiết kiệm lặp lại mỗi ngày.
• Nắm các khái niệm nền ở mức "đủ để hỏi đúng": Hiểu điện toán đám mây, cơ sở dữ liệu, API hay tự động hóa là gì để trao đổi hiệu quả với đội kỹ thuật, không cần biết viết code.
• Thử công cụ mới có chủ đích: Mỗi quý, chọn một công cụ để giải quyết một công việc cụ thể (ví dụ: tự động hóa báo cáo tuần) và ghi lại thời gian tiết kiệm được. Thói quen này vừa rèn khả năng tự học, vừa tạo bằng chứng năng lực cho hồ sơ.
• Kết hợp với nhận thức bảo mật: Biết nhận diện email lừa đảo, quản lý mật khẩu an toàn và hiểu chính sách dữ liệu của công ty. Chi tiết ở bài về Mạng lưới & An ninh mạng.
• Đưa AI vào công việc thực tế: Bắt đầu từ mức AI literacy căn bản trước khi tiến tới phân tích dữ liệu chuyên sâu. Lộ trình cụ thể có trong bài về AI & Big Data.
• Ở cấp tổ chức: Xây dựng chương trình đào tạo nội bộ theo từng vị trí, chỉ định "đại sứ công cụ" hỗ trợ đồng nghiệp và chuẩn hóa tài liệu hướng dẫn để việc học công nghệ không phụ thuộc vào một vài cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Hiểu biết công nghệ khác gì với kỹ năng IT và kỹ năng AI & Big Data?

Kỹ năng IT là chuyên môn xây dựng và vận hành hệ thống công nghệ, còn AI & Big Data tập trung vào xử lý dữ liệu và ứng dụng mô hình thông minh. Hiểu biết công nghệ là năng lực nền tảng hơn: không đòi hỏi chuyên sâu kỹ thuật nhưng giúp người đi làm ở mọi ngành sử dụng và đánh giá được các công nghệ đó trong công việc của mình.

Làm sao thể hiện Hiểu biết công nghệ trong CV và buổi phỏng vấn?

Thay vì chỉ ghi chung chung "thành thạo tin học văn phòng", nên nêu cụ thể công cụ đã dùng và kết quả đạt được, ví dụ: "Thiết lập báo cáo tự động bằng Google Sheets, rút ngắn thời gian tổng hợp số liệu hằng tuần" (ví dụ minh họa). Trong phỏng vấn, có thể kể lại một lần bạn tự học công cụ mới và áp dụng vào công việc ra sao. Bạn có thể tham khảo thêm các mẫu trình bày tại CVHay.

Ứng dụng Hiểu biết công nghệ vào lộ trình sự nghiệp

Quay lại câu hỏi mở đầu, vì sao Hiểu biết công nghệ lại tạo ra khoảng cách giữa người xử lý gọn và người loay hoay? Câu trả lời nằm ở chỗ công cụ số đã trở thành môi trường làm việc mặc định, còn tốc độ thích nghi với công cụ mới quyết định hiệu suất của từng người. Cùng với AI & Big Data và Mạng lưới & An ninh mạng, Hiểu biết công nghệ hoàn thiện bộ ba kỹ năng công nghệ dẫn đầu trong Top 10 kỹ năng của tương lai theo WEF. WEF cũng nhấn mạnh rằng các kỹ năng công nghệ sẽ song hành với những kỹ năng con người như tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng, thay vì thay thế chúng.

Khám phá các cơ hội việc làm phù hợp với năng lực của bạn tại CareerViet.vn, hoặc tham khảo lộ trình phát triển sự nghiệp với công cụ CareerMap.

---

Nguồn tham khảo:
World Economic Forum. (2025). Future of Jobs Report 2025. weforum.org.
Tạp chí Công Thương. (2026). Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong quá trình chuyển đổi số hiện nay.
Diễn đàn Doanh nghiệp. (29/12/2025). Nhu cầu nhân sự cho chuyển đổi số tăng mạnh.
(Cập nhật theo Báo cáo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), dưới góc nhìn dành cho người đi làm và nhà quản lý tại Việt Nam.)